24 Nisan 2011 Pazar

Canlı boru xətti


Bu­ra­da ye­ni­dən üzə­rin­də da­yan­ma­lı ol­du­ğu­muz mü­hüm bir mə­qam var. Bu­ra qə­dər haq­qın­da «tə­miz­lə­mə bo­ru­su» və ya «bo­ru xət­ti» ki­mi bəhs et­di­yi­miz 31 mm uzun­lu­ğun­da­kı bo­ru­cuq can­lı­dır. Da­ha doğ­ru­su, mil­yon­lar­la can­lı hü­cey­rə­nin bir­ləş­mə­si ilə əmə­lə gəl­miş bir bo­ru yı­ğı­nı­dır. Bu bo­ru xət­ti­ni təş­kil edən hü­cey­rə­lər in­san or­qa­niz­mi üçün hə­ya­ti əhə­miy­yət­li bir funk­si­ya­nı ağ­la­sığ­maz bir əzm, şü­ur və mə­su­liy­yət­lə ye­ri­nə ye­ti­rir­lər.

Hü­cey­rə­lər in­sa­nın ya­şa­ma­sı üçün la­zım olan mad­də­lə­ri si­di­yin tər­ki­bin­dən se­çib ayı­rır və tu­tur­lar. Da­ha son­ra isə ol­duq­ca bö­yük bir ener­ji sərf edə­rək bu mad­də­lə­ri bo­ru xət­ti­ni əha­tə edən ka­pil­yar­la­ra ke­çi­rir­lər. Be­lə­lik­lə, qlü­ko­za, amin tur­şu­la­rı və pro­te­in­lər ki­mi hə­ya­ti əhə­miy­yət­li mad­də­lər qan döv­ra­nı­na ge­ri qay­ta­rıl­mış olur. Bu da­şı­ma pro­se­si­nin baş ver­mə­si üçün hü­cey­rə­lə­rə yar­dım edən da­şı­yı­cı mo­le­kul­la­rın da hə­min şə­ra­it­də ha­zır ol­ma­sı la­zım gə­lir. Bir söz­lə, bu­ra­da hər şey qü­sur­suz şə­kil­də plan­laş­dı­rı­lıb və tən­zim­lə­nib.

Məhz bu mə­qam­da bir az dü­şün­mə­li­yik. Hü­cey­rə­lər ye­ri­nə ye­tir­dik­lə­ri bu işin mü­qa­bi­lin­də heç bir fay­da əl­də et­mir­lər. La­kin hü­cey­rə­lər la­zı­mi mo­le­kul­la­rı bir kim­ya­çı ki­mi mü­əy­yən edib bu mo­le­kul­la­rı nəq­liy­yat şir­kə­ti­nin iş­çi­lə­ri ki­mi ge­cə-gün­düz qan da­mar­la­rı­na da­şı­yır­lar. Bir hü­cey­rə­nin mad­də­lər ara­sın­dan se­çim edə bil­mə­si üçün onun bu mad­də­lə­ri ta­nı­ya­caq bil­gi­yə və on­la­rı top­la­maq qa­bi­liy­yə­ti­nə, bun­la­rı ayırd edə bi­lə­cək ağı­la və şüu­ra ma­lik ol­ma­sı la­zım gə­lir.

La­kin tək­cə bir hü­cey­rə­nin ağı­la ma­lik ol­ma­sı da ki­fa­yət de­yil. Əsas şərt böy­rək­lər­də­ki mil­yon­lar­la hü­cey­rə­nin bir bo­ru əmə­lə gə­ti­rə­cək şə­kil­də top­lan­ma­sı, bü­tün bu hü­cey­rə­lə­rin ey­ni şüu­ra ma­lik ola­raq bö­yük bir ahəng­dar­lıq­la fəa­liy­yət gös­tər­mə­si­dir. Əl­bət­tə, böy­rək­lə­rin fəa­liy­yət gös­tər­mə­si üçün yal­nız bir bo­ru­nun əmə­lə gəl­mə­si də ki­fa­yət de­yil. Bu bo­ru­nun ya­nın­da həm­çi­nin baş­qa bir hü­cey­rə küt­lə­si də ey­ni fəa­liy­yə­ti gös­tər­mə­li və baş­qa bir bo­ru xət­ti qur­ma­lı­dır. Bu­na gö­rə də bu­na ana­lo­ji ira­də­ni gös­tə­rən mil­yard­lar­la hü­cey­rə­nin ay­rı-ay­rı­lıq­da bir­ləş­mə­si ilə üst-üs­tə 1 mil­yon bir-bi­rin­dən ay­rı bo­ru xət­ti əmə­lə gəl­mə­li­dir. Ey­ni za­man­da ye­nə mil­yard­lar­la hü­cey­rə üst-üs­tə 1 mil­yon süz­gəc əmə­lə gə­ti­rə­cək for­ma­da bir­ləş­mə­li və bu bo­ru xət­ti­nin gi­riş­lə­rin­də yer­ləş­mə­li­dir.

Unut­maq ol­maz ki, heç bir hü­cey­rə şüu­ra ma­lik de­yil. Əgər bir hü­cey­rə yı­ğı­nı bir­lə­şib ağıl, mə­su­liy­yət, şü­ur və har­mo­ni­ya tə­ləb edən bir iş gö­rür­sə, bu, Al­la­hın son­suz ağ­lı­nın, mi­sil­siz ya­ra­dan ol­ma­sı­nın or­qa­niz­mi­mi­zin bir kün­cün­də­ki ki­çik bir bo­ru üzə­rin­də­ki gös­tə­ri­ci­si­dir. Be­lə bir qü­sur­suz ni­zam tə­sa­düf­lər­lə de­yil, yal­nız üs­tün bir qüd­rət sa­hi­bi olan Uca Al­la­hın «Ol!» de­mə­si ilə ya­ra­na bi­lər:

«Göy­lə­ri və ye­ri yox­dan ya­ra­dan Odur. Bir işin ya­ran­ma­sı­nı is­tə­di­yi za­man, ona yal­nız: «OL!» -de­yər, o da olar» («Bə­qə­rə» su­rə­si, 117).

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder