23 Nisan 2011 Cumartesi

Nat­ri­um nə­za­rə­ti

İn­sa­nın var­lı­ğın­dan xə­bər­siz ol­du­ğu bir çox mad­də­lə­rin or­qa­nizm­də­ki miq­da­rı böy­rək­lər tə­rə­fin­dən tən­zim­lə­nir. Mə­sə­lən, in­san­la­rın ək­sə­riy­yə­ti or­qa­niz­min to­xu­ma­la­rın­da və ya qa­nın tər­ki­bin­də nat­ri­um mo­le­kul­la­rı­nın ol­du­ğu­nu bil­mir. La­kin böy­rək­lər bu mad­də­nin qan­da­kı miq­da­rı­nı ge­cə-gün­düz dai­mi nə­za­rət­də sax­la­yır.

Böy­rək­lər­də qa­nın tər­ki­bin­də­ki nat­riu­mun miq­da­rı­nı tən­zim­lə­yən xü­su­si qə­bu­le­di­ci hü­cey­rə­lər var. Əgər nat­riu­mun miq­da­rı aşa­ğı dü­şər­sə, nat­riu­mu mü­əy­yən edən hü­cey­rə­lər bu­nu dər­hal böy­rək­lər­də­ki nat­ri­um so­ran hü­cey­rə­lə­rə bil­di­rir­lər.

Bir hü­cey­rə­nin özü­nü mü­əy­yən bir mad­də­nin miq­da­rı­nı ölç­mə­yə həsr et­mə­si ol­duq­ca hey­rə­ta­miz olay­dır. Ma­raq­lı olan baş­qa bir mə­sə­lə isə hü­cey­rə­nin mü­əy­yən et­di­yi bir də­yi­şik­li­yi baş­qa hü­cey­rə­lə­rə xə­bər ver­mək şüu­ru­na ma­lik ol­ma­sı­dır.

Nat­ri­um so­ran hü­cey­rə­lər qa­nın tər­ki­bin­də nat­riu­mun azal­dı­ğı­nı öy­rən­dik­lə­ri za­man çox mü­hüm bir fəa­liy­yə­tə baş­la­yır­lar.

Or­qa­nizm­dən si­dik ki­mi kə­nar­laş­dı­rı­lan ma­ye­nin içi­nə böy­rək­lər­də­ki sü­zül­mə za­ma­nı bir qə­dər nat­ri­um qa­rı­şır. Haq­qın­da bəhs edi­lən hü­cey­rə­lər si­dik ma­ye­si­nin tər­ki­bin­də­ki nat­ri­um mo­le­kul­la­rı­nı tu­tur və ye­ni­dən or­qa­niz­mə qay­ta­rır. Be­lə­lik­lə, qa­nın tər­ki­bin­də­ki nat­riu­mun miq­da­rı nor­mal və­ziy­yə­tə qa­yı­dır.

Nat­ri­um mo­le­kul­la­rı­nı tu­ta bil­mə­lə­ri üçün bu hü­cey­rə­lə­rin üzə­rin­də xü­su­si na­sos­lar yer­ləş­di­ri­lib. Bu na­sos­lar tə­ci­li və­ziy­yət­lər­də hə­rə­kə­tə gə­lir və si­dik ma­ye­si­nin tər­ki­bin­də olan nat­ri­um mo­le­kul­la­rı­nı ye­ni­dən or­qa­niz­mə qay­ta­rır.

Əgər böy­rək­lər­də hə­min ge­ri sor­ma me­xa­niz­mi ol­ma­say­dı, ar­tıq qi­da və ma­ye sər­fi­nə gö­rə ölüm baş ve­rər­di.

Gö­rün­dü­yü ki­mi, in­san or­qa­niz­min­də­ki bir­ləş­mə­lər qü­sur­suz­dur, sı­naq me­xa­nizm­lə­ri və tə­ci­li və­ziy­yət­lər üçün gö­rül­müş təd­bir­lər mi­sil­siz­dir. Qa­nın tər­ki­bin­də­ki hə­ya­ti əhə­miy­yət­li mo­le­kul­lar­da baş ve­rən hər han­sı bir qü­sur mü­va­fiq his­sə­lər tə­rə­fin­dən dər­hal mü­əy­yən edi­lir və bu qü­su­run ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı üçün la­zı­mi iş­lər gö­rü­lür. Mü­va­fiq hü­cey­rə­lə­rə dər­hal bir siq­nal gön­də­ri­lir, hü­cey­rə­lər də şü­ur­lu bir in­san ki­mi bu əm­ri an­la­yır, ona ta­be olur və la­zı­mi təd­bir­lər gö­rür­lər. Çox qı­sa müd­dət ər­zin­də baş ve­rən bu qü­sur­suz əla­qə sa­yə­sin­də in­sa­nın səh­hə­ti qo­run­muş olur.

Böy­rək­lər­də­ki hü­cey­rə­lə­rin hər bi­ri­nin ye­ni­dən nə edə­cək­lə­ri­ni bil­mə­si, baş­qa hü­cey­rə­lər­lə bir­lə­şə­rək hə­rə­kət et­mə­si, on­la­ra ça­tan xə­bə­ri oxu­yub dərk edə bil­mə­si və la­zım ola­nı ye­ri­nə ye­tir­mə­si ki­mi in­cə­lik­lər haq­qın­da dü­şü­nən­də bü­tün bu ha­di­sə­lər zən­ci­ri­nin bir mö­cü­zə ol­du­ğu­nu gö­rü­rük.

Be­lə bir sis­te­min, bu sis­te­mi təş­kil edən zər­rə­cik­lə­rin in­san or­qa­niz­min­də tə­sa­dü­fən ya­ran­ma­sı isə ümu­miy­yət­lə müm­kün de­yil. Gös­tə­ri­lən mi­sal­lar­dan da ay­dın ol­du­ğu ki­mi, böy­rək­lər­də möv­cud olan bu sis­te­min tə­sa­dü­fən əmə­lə gəl­di­yi­ni id­dia et­mək dar­vi­nist­lə­rin mən­tiq sa­hə­sin­də­ki sü­qu­tu­nu açıq şə­kil­də or­ta­ya qoy­maq de­mək­dir. Yal­nız mik­ros­kop­da gö­rü­nən və pro­te­in­lər­dən təş­kil olu­nan hü­cey­rə­lə­rin hər bir hə­rə­kə­ti ay­rı bir plan və ağıl tə­ləb edir. Əl­bət­tə, hü­cey­rə­lər­də be­lə bir ağı­lın ol­ma­sı ya­ra­dı­lı­şı sü­but edir. Bu sis­tem Al­la­hın son­suz el­mi­nin, ağ­lı­nın və gü­cü­nün gös­tə­ri­ci­lə­rin­dən yal­nız bi­ri­dir.

Bu hə­qi­qət­lə­ri gö­rən bir in­san da­ya­nıb dü­şün­mə­li və vaxt itir­mə­dən əməl­lə­ri­ni hər şe­yin ya­ra­dı­cı­sı olan Al­la­hın ra­zı qa­la­ca­ğı şə­kil­də də­yiş­dir­mə­li­dir. Bu da he­sab ver­mək üçün top­la­na­caq­la­rı qi­ya­mət gü­nün­də hər bir in­sa­nın özü­nə fay­da ve­rə­cək. Al­lah in­san­la­ra he­sab gü­nü ilə bağ­lı be­lə xə­bər­dar­lıq edir:

«Al­lah mə­nim də, si­zin də Rəb­bi­niz­dir. Yal­nız Ona iba­dət edin. Bu, doğ­ru yol­dur! Fir­qə­lər öz ara­la­rın­da an­la­şıl­maz­lı­ğa düş­dü­lər. Vay o bö­yük gü­nü gö­rə­cək ka­fir­lə­rin ha­lı­na! On­lar Bi­zim hü­zu­ru­mu­za gə­lə­cək­lə­ri gün elə yax­şı eşi­də­cək, elə yax­şı gö­rə­cək­lər ki! La­kin za­lim­lər bu gün açıq-aş­kar bir zə­la­lət için­də­dir­lər. Qəf­lət­də olan­la­rı və iman gə­tir­mə­yən­lə­ri işin bit­miş ola­ca­ğı peş­man­çı­lıq gü­nü ilə qor­xut!» («Mər­yəm» su­rə­si, 36-39).

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder