BƏ­DƏ­Nİ­MİZ­DƏ­Kİ MÖH­TƏ­ŞƏM İN­FOR­MA­Sİ­YA MÜ­BA­Dİ­LƏ­Sİ: HOR­MO­NAL SİS­TEM

Yüz tril­yon hü­cey­rə­niz san­ki bir-bi­rin­dən xə­bər­dar imiş ki­mi har­mo­ni­ya için­də fəa­liy­yət gös­tə­rir. Siz bu ya­zı­nı oxu­du­ğu­nuz za­man ürə­yi­ni­zin də­qi­qə­də ne­çə də­fə dö­yün­mə­si, sü­mük­lə­ri­niz­də eh­ti­yat­da sax­la­nı­lan kal­siu­mun nis­bə­ti, qa­nı­nız­da­kı şə­kə­rin miq­da­rı, böy­rək­lə­ri­ni­zin bir də­qi­qə­də süz­dü­yü qa­nın miq­da­rı və bun­la­ra bən­zər min­lər­lə de­tal­da hə­min uy­ğun­lu­ğa rast gə­li­nir. 

Bü­tün bu sis­tem­lər nə­zə­rə alı­nan­da in­san or­qa­niz­mi 100 tril­yon mu­si­qi­çi­dən təş­kil olun­muş bö­yük bir or­kest­rə bən­zə­di­lə bi­lər. Bu or­kestr 24 sa­at mi­sil­siz mu­si­qi­lə­ri səs­lən­di­rir.  Mu­si­qi­nin tem­pi bə­zən sü­rət­lə­nir, bə­zən aşa­ğı dü­şür. Bə­zən yük­sək temp­li, bə­zən də sa­kit me­lo­di­ya səs­lən­di­ri­lir. La­kin or­kest­rdə olan mu­si­qi­çi­lər ara­la­rın­da­kı qü­sur­suz har­mo­ni­ya­nı heç vaxt itir­mir­lər. Bəs bu mi­sil­siz or­kest­ri ida­rə edən kim­dir? Mil­yon­lar­la mu­si­qi­çi ey­ni vaxt­da ey­ni not­la­rı müx­tə­lif mu­si­qi alət­lə­ri ilə ne­cə ça­lır­lar?

İn­san or­qa­niz­min­də­ki 100 tril­yon hü­cey­rə­ni bir-bi­ri­nə hor­mon­lar bağ­la­yır. Hor­mon­lar hü­cey­rə­lər ara­sın­da xə­bər da­şı­maq funk­si­ya­sı da­şı­yan pro­te­in­lər­dir. Or­qa­niz­min bö­yü­mə­si, tö­rə­mə­nin tən­zim­lən­mə­si, or­qa­nizm­də­ki da­xi­li ta­raz­lıq, si­nir sis­te­min­də­ki ko­or­di­na­si­ya və da­ha bir çox pro­ses hor­mon­la­rın la­zı­mi yer­lə­rə çat­dır­dı­ğı xə­bər­lər nə­ti­cə­sin­də baş ve­rir.

Heç bir in­san or­qa­niz­min­də­ki ide­al ko­or­di­na­si­ya­ya mü­da­xi­lə edə bil­məz. Mə­sə­lən, ye­di­yi­miz qi­da­la­rın həzm edil­mə­si za­ma­nı if­raz olun­ma­ğa baş­la­yan sek­re­tin hor­mo­nu­nu gö­tü­rək. Be­lə bir hor­mo­nun var­lı­ğın­dan bəl­kə heç xə­bə­ri­ni­zin də ol­ma­dı­ğı hal­da si­zin üçün bu hor­mon if­raz olun­ma­ğa baş­la­nır və bu­nun sa­yə­sin­də ba­ğır­saq­la­rı­nı­zın tur­şu­dan zə­də­lən­mə­si­nin qar­şı­sı alı­nır. Si­zin bu­nun qar­şı­sı­nı al­ma­ğı­nız və ya də­yiş­di­rib baş­qa bir üsul­la özü­nü­zü qo­ru­ma­ğı­nız müm­kün de­yil. Bu, or­qa­nizm­də olan baş­qa or­qan­la­ra, en­zim­lə­rə, sis­tem­lə­rə də aid­dir.

İn­sa­nın öz or­qa­niz­min­də baş ve­rən­lər­dən xə­bə­ri ol­ma­dı­ğı hal­da onun or­qa­niz­min­də hər ba­xım­dan ide­al bir sis­tem ya­ra­dı­lıb. Or­qa­niz­mi­niz­də­ki mad­də­lər si­zin üçün əmr­lər ve­rib or­qa­nik ta­raz­lı­ğı­nı­zı tə­min edər­kən, si­zi su iç­mə­yə və ya ye­mək ye­mə­yə, sü­rət­li hə­rə­kət et­mə­yə yön­lən­di­rər­kən siz bu­nu hiss et­mir­si­niz. Si­zin ya­şa­ma­ğı­nız or­qa­niz­mi­niz­də­ki hor­mon­lar va­si­tə­si­lə nə­za­rət edi­lən əmr-ko­man­dir sis­te­mi­nə bağ­lı­dır.

Bəs bu sis­tem ne­cə ya­ra­nıb? Bu­na ne­cə nə­za­rət edi­lir? Hor­mon­lar ha­ra­da, nə vaxt hə­rə­kət edə­cək­lə­ri­ni ne­cə bi­lir­lər?

Qar­şı­da­kı sə­hi­fə­lər­də ve­ril­miş nü­mu­nə­lər­də də gös­tə­ri­lə­cə­yi ki­mi, hor­mo­nal sis­te­min bir an­da və va­hid şə­kil­də or­ta­ya çıx­ma­sı zə­ru­ri­dir. Bu­nun ək­si­ni dü­şün­mək qey­ri-müm­kün­dür. Yə­ni hor­mon­lar ma­lik ol­duq­la­rı xü­su­siy­yət­lə­ri mü­əy­yən za­man ər­zin­də qa­za bil­məz­lər. İn­san or­qa­niz­min­də­ki bü­tün baş­qa sis­tem­lər ki­mi hor­mo­nal sis­tem də yal­nız bir an­da or­ta­ya çı­xıb, yə­ni ya­ra­dı­lıb. Al­la­hın var­lı­ğı­nın və Onun gü­cü­nün qey­ri-məh­dud də­lil­lə­rin­dən bi­ri olan bu sis­te­min tə­fər­rü­at­la­rı in­sa­nı bir da­ha Al­la­hın ya­rat­dıq­la­rı üzə­rin­də dü­şün­mə­yə təş­viq edir. Al­lah ayə­lə­rin­də ya­rat­dı­ğı var­lıq­lar üzə­rin­də dü­şün­mə­yi və Ona yö­nəl­mə­yi əmr edir. Al­lah Qu­ran­da be­lə bu­yu­rur:

«Göy­dən si­zin üçün yağ­mur en­di­rən Odur. On­dan siz də, için­də otar­dıq­la­rı­nız, ağac­lar da içər. Al­lah onun­la si­zin üçün əkin, zey­tun, xur­ma, üzüm və bü­tün mey­və­lər­dən ye­tiş­di­rir. Dü­şü­nüb-da­şı­nan­lar üçün bun­da də­lil­lər var­dır!

O, ge­cə­ni və gün­dü­zü, Gü­nə­şi və Ayı si­zə ram et­di. Ul­duz­lar da Onun əm­ri­nə bo­yun əy­miş­dir. Doğ­ru­dan da, bun­da ağıl­la dü­şü­nən­lər üçün ib­rət­lər var­dır!

Al­lah yer üzün­də ya­rat­dı­ğı cür­bə­cür şey­lə­ri də si­zin ix­ti­ya­rı­nı­za ver­di. Öyüd-nə­si­hət qə­bul edən­lər üçün, söz­süz ki, bun­da da əla­mət­lər var­dır!

Tə­zə ət ye­mə­yi­niz, tax­dı­ğı­nız bə­zək şey­lə­ri­ni çı­xart­ma­ğı­nız üçün də­ni­zi də si­zə ram edən Odur. Al­la­hın ne­mə­tin­dən ru­zi ax­tar­ma­ğı­nız üçün sən gə­mi­lə­rin onu ya­ra-ya­ra üzüb get­di­yi­ni gö­rür­sən. Bəl­kə, şükr edə­si­niz!

Si­zi yır­ğa­lat­ma­sın de­yə, yer üzün­də möh­kəm da­ya­nan dağ­lar, və ge­dib ça­ta bi­lə­si­niz de­yə, çay­lar və yol­lar ya­rat­dı; əla­mət­lər də. Yol­la­rı­nı ul­duz­lar va­si­tə­si­lə ta­par­lar.

Heç ya­ra­dan ya­rat­ma­ya­na bən­zə­yər­mi?! Mə­gər dü­şün­mür­sü­nüz?!» («Nəhl» su­rə­si, 10-17).