24 Nisan 2011 Pazar

Böy­rək­lər or­qa­nizm­də­ki ma­ye­nin miq­da­rı­nı ne­cə tən­zim­lə­yir?


Bu sua­lın ca­va­bı araş­dı­rı­lan­da Al­la­hın ya­rat­ma­sın­da olan bən­zər­siz­lik bir da­ha or­ta­ya çı­xır. Or­qa­nizm­də­ki ta­raz­lıq­la­rın qo­run­ma­sı üçün in­san or­qa­niz­min­də bi­ti­şik hal­da olan və qü­sur­suz plan­laş­dı­rıl­mış bir sis­tem fəa­liy­yət gös­tə­rir.

Əgər tər­lə­mək­lə və ya bir müd­dət su iç­mə­mək­lə bir qə­dər su it­ki­si ver­sək, qa­nın tər­ki­bin­də­ki su­yun sıx­lı­ğı aşa­ğı dü­şər. Qan be­yin­də do­la­şan­da hi­po­ta­la­mus ad­la­nan na­hi­yə­də­ki xü­su­si qə­bu­le­di­ci­lər hə­rə­kə­tə gə­lir və hor­mo­nal sis­te­min baş­çı­sı olan «hi­po­fiz və­zi­si»nə bir siq­nal gön­də­rir. Siq­na­lı alan və or­qa­nizm­də­ki su­yun azal­dı­ğı­nı bi­lən «baş­çı» böy­rək­lə­rə xü­su­si bir me­saj (an­ti­diu­re­tik hor­mon-ADH) gön­də­rir. Bu siq­nal bo­ru­cuq­lar­da­kı hü­cey­rə­lə­rə «or­qa­nizm­də su qıt­lı­ğı var, ar­tıq su­yu ge­ri çə­kin» əm­ri­ni ve­rir. Bo­ru­cuq­lar si­dik­dən da­ha ar­tıq su so­ra­raq qa­na qa­rış­dı­rır və or­qa­nizm­də olan böh­ran bu şə­kil­də ara­dan qal­dı­rıl­mış olur.

Əgər la­zım olan­dan ar­tıq miq­dar­da su iç­mi­şik­sə, bu də­fə ye­nə də hə­min əmr­lər zən­ci­ri için­də bir əla­qə ya­ra­nır. La­kin bu də­fə bo­ru­cuq­lar­da­kı hü­cey­rə­lə­rə «or­qa­nizm­də ar­tıq su var, la­zım­sız ye­rə su çək­mə­yin» əm­ri ça­tır.

Bey­nin al­tın­da yer­ləş­miş hi­po­fiz və­zi­si­ni təş­kil edən hü­cey­rə­lə­rin ye­ri­nə ye­tir­di­yi işi bir da­ha nə­zər­dən ke­çi­rək. Bu­ra­da­kı hü­cey­rə­lər öz­lə­rin­dən çox uzaq­da olan böy­rək hü­cey­rə­lə­ri­nə xü­su­si bir siq­nal gön­də­rir­lər. Böy­rək hü­cey­rə­lə­ri də on­la­ra gə­lən əmr­lə­rə qey­ri-şərt­siz ta­be olur­lar. Bun­dan son­ra böy­rək hü­cey­rə­lə­ri si­di­yin tər­ki­bin­dən su mo­le­kul­la­rı­nı bir-bir se­çir və bu qa­rı­şıq ma­ye­nin için­dən tə­miz su əl­də edə­rək or­qa­niz­mə ötü­rür­lər. Be­yin hü­cey­rə­lə­ri ilə böy­rək hü­cey­rə­lə­ri ara­sın­da mü­əy­yən bir əla­qə­nin ol­ma­sı, böy­rək hü­cey­rə­lə­ri­nin si­dik ma­ye­si­ni tə­miz­lə­yə­rək için­dən tə­miz su əl­də et­mə­si şüb­hə­siz ki, bö­yük bir ağ­lın gös­tə­ri­ci­si­dir. Tək­cə bu sis­te­min var­lı­ğı yer üzün­də­ki bü­tün can­lı­la­rın var­lı­ğı­nı bə­sit tə­sa­düf­lər­lə izah et­mə­yə ça­lı­şan tə­ka­mül nə­zə­riy­yə­si­ni kö­kün­dən da­ğı­dıb alt-üst et­mək üçün ki­fa­yət­dir. Çün­ki eks­kre­tor sis­te­mi­nin fəa­liy­yət gös­tər­mə­si üçün bir-bi­rin­dən ay­rı olan bir çox his­sə­lər ey­ni an­da möv­cud ol­ma­lı və bun­la­rın hər bi­ri bir-bi­ri ilə qü­sur­suz har­mo­ni­ya və bağ­lı­lıq şə­rai­tin­də fəa­liy­yət gös­tər­mə­li­dir.

Mə­sə­lən, haq­qın­da bəhs edi­lən sis­tem­də hi­po­fiz və­zi­sin­dən böy­rək­lə­rə əmr da­şı­yan «an­ti­diu­re­tik hor­mon» ça­tış­maz­lı­ğı za­ma­nı çox cid­di xəs­tə­lik­lər or­ta­ya çı­xır. Bu xəs­tə­lik za­ma­nı gün­də­lik si­dik ha­zır­lan­ma­sı 1,5 litr ol­ma­lı ikən 25-30 lit­rə çı­xır və ölüm­cül nə­ti­cə­lər do­ğu­rur.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder