9 Nisan 2011 Cumartesi

Hor­mo­nal sis­te­min ida­rə­çi­si


Hi­po­fiz və­zi yal­nız öz funk­si­ya­la­rı­nı ye­ri­nə ye­tir­mək­lə ki­fa­yət­lən­mir. Həm­çi­nin föv­qə­la­də bir mə­su­liy­yət his­si ilə baş­qa hor­mo­nal və­zi­lə­rin də işi­ni tən­zim­lə­yir və on­la­ra nə­za­rət edir.

Bu isə ol­duq­ca mü­hüm bir mə­qam­dır. Çün­ki bu mə­qam no­xud boy­da bir ət par­ça­sı­nın ağ­la­sığ­maz şü­ur­la hə­rə­kət et­di­yi­ni gös­tə­rir. Hi­po­fiz və­zi or­ta be­yin­də, ti­ro­id və­zi qırt­la­ğın al­tın­da, cin­siy­yət və­zi­lə­ri qa­dın­lar­da yu­mur­ta­lıq­da, ki­şi­lər­də sper­ma­lar­da, böy­rə­küs­tü və­zi də böy­rək­lə­rin üs­tün­də yer­lə­şir. Hi­po­fiz və­zi ti­ro­id və­zi­nin in­ki­şa­fı­nı və fəa­liy­yə­ti­ni tən­zim­lə­mək üçün TSH hor­mo­nu, cin­siy­yət və­zi­lə­ri­nin fəa­liy­yə­ti­ni tən­zim­lə­mək üçün FSH və LH hor­mo­nu, böy­rə­küs­tü və­zi­lə­rin fəa­liy­yə­ti­ni tən­zim­lə­mək çün ACTH hor­mo­nu, süd və­zi­lə­ri­nin in­ki­şa­fı və if­raz olun­ma­sı üçün LTH hor­mo­nu if­raz edir.

Hi­po­fiz və­zi­nin bu or­qan­lar­dan yal­nız bi­ri­nə tə­si­ri­ni nə­zər­dən ke­çi­rək. Hi­po­fi­zin la­zım ol­du­ğu za­man böy­rə­küs­tü və­zi­lə­ri hə­rə­kə­tə gə­tir­mək üçün ACTH hor­mo­nu­nu if­raz et­di­yi­ni qeyd et­dik. Hi­po­fiz­dən yo­la çı­xan ACTH hor­mo­nu qa­na qa­rı­şır və qan va­si­tə­si­lə böy­rə­küs­tü və­zi­lə­rə ça­tır. Mə­lu­ma­tı oxu­yan böy­rə­küs­tü və­zi­lər dər­hal la­zım olan hor­mo­nu ha­zır­la­ya­raq or­qa­nizm­də bir qrup kim­yə­vi pro­ses­lə­ri hə­rə­kə­tə gə­ti­rir.

Hi­po­fiz və­zi­nin bü­tün bun­la­rı ye­ri­nə ye­ti­rə bil­mə­si üçün nə­lə­ri «bil­mə­li» ol­du­ğu­nu dü­şü­nək. Hi­po­fiz və­zi:

«Böy­rə­küs­tü və­zi­nin funk­si­ya­sı­nı»;

«Bu funk­si­ya­nı ne­cə ye­ri­nə ye­tir­di­yi­ni»;

«Böy­rə­küs­tü və­zi­nin hə­rə­kə­tə gəl­mə­si üçün la­zım olan işa­rə­ni» bil­mə­li­dir.

Nə­zə­rə alın­ma­lı baş­qa bir mə­qam da mo­le­kul­la­rın qət et­dik­lə­ri mə­sa­fə­dir. Hor­mon mo­le­kul­la­rı­nın göz­lə gö­rün­mə­yə­cək qə­dər ki­çik ol­du­ğu­nu nə­zə­rə al­saq, bu mo­le­kul­la­rın be­yin­dən böy­rə­yə­dək uza­nan sə­fə­ri­nin in­sa­na nə­zə­rən min ki­lo­metr­lər­lə ifa­də edi­lə bi­lə­cək bir sə­fər ol­du­ğu­nu qə­bul et­mək la­zım­dır.

Bu təq­dir­də or­ta­ya ca­vab­lan­dı­rıl­ma­sı la­zım gə­lən bir çox su­al­lar çı­xır. Bir hi­po­fiz və­zi özün­dən min ki­lo­metr­lər­lə uzaq­da olan baş­qa bir hor­mo­nal və­zi­nin mə­su­liy­yə­ti­ni ne­cə bi­lir, böy­rə­küs­tü və­zi­lə­ri hə­rə­kə­tə gə­ti­rən düz­gün kim­yə­vi və fi­zi­ki for­mul­la­rı tam şə­kil­də ne­cə ha­zır­la­yır? Nə üçün hi­po­fiz və­zi böy­rə­küs­tü və­zi­nin fəa­liy­yə­ti­ni tən­zim­lə­mək ki­mi mə­su­liy­yət da­şı­yır? Kim­yə­vi mad­də­lə­rə in­for­ma­si­ya mü­ba­di­lə­si qa­bi­liy­yə­ti ve­rən bu ağıl ne­cə or­ta­ya çı­xıb? Gör­mə­yən, eşit­mə­yən, dü­şün­mə­yən, yal­nız mo­le­kul­lar­dan əmə­lə gə­lən mad­də­lər be­lə bir şüu­ra ne­cə ma­lik olub­lar?

İn­san şü­ur sa­hi­bi olan, hə­min şüu­run­dan düz­gün is­ti­fa­də edə bi­lə­cək, onu in­ki­şaf et­di­rə bi­lə­cək, ye­ni üsul­lar ta­pa bi­lə­cək bir var­lıq­dır. Baş­qa can­lı­la­ra nis­bə­tən ma­lik ol­du­ğu bü­tün xü­su­siy­yət­lə­rə, zə­ka, öy­rən­mə qa­bi­liy­yə­ti­nə, təd­qiq et­mək, nə­ti­cə çı­xar­maq ki­mi qa­bi­liy­yət­lə­rə bax­ma­ya­raq (əgər bu sa­hə­də xü­su­si bir təh­sil al­ma­yıb­sa) onun öz or­qa­niz­min­də­ki hor­mon­la­rın ha­ra­dan gəl­di­yi­ni bil­mə­si, bun­la­rı ha­zır­la­ma­sı müm­kün de­yil. İn­sa­nın hor­mon­la­rın fəa­liy­yə­ti­nə mü­da­xi­lə et­mə­si, on­la­rın if­raz olun­du­ğu na­hi­yə­lə­ri də­yiş­dir­mə­si, ye­ni­lə­ri­ni əla­və et­mə­si də qey­ri-müm­kün­dür.

Hor­mon if­raz edən və­zi­lər isə ay­rı-ay­rı hü­cey­rə fərd­lə­rin­dən iba­rət küt­lə­dir. Bu hü­cey­rə­lər can­sız və şü­ur­suz atom­la­rın bir­ləş­mə­sin­dən təş­kil olu­nur. Hə­min şü­ur­suz atom­lar küt­lə­si in­sa­nın ba­car­ma­dı­ğı iş­lə­ri ne­cə ba­ca­rır? Bir-bi­ri ilə qar­şı­laş­ma­la­rı müm­kün ol­ma­yan or­qan­lar or­qa­niz­min qa­ran­lıq­la­rın­da be­lə bir ağıl və şüu­ru ne­cə nü­ma­yiş et­di­rir­lər?

Bu hal­da or­ta­ya çox açıq bir hə­qi­qət çı­xır. Hor­mon­lar və on­la­rı if­raz edən və­zi­lər çox üs­tün bir qüv­və tə­rə­fin­dən bu xü­su­siy­yət­lə­rə ma­lik ola­raq ya­ra­dı­lıb və in­san or­qa­niz­mi­nə xü­su­si şə­kil­də yer­ləş­di­ri­lib­lər. On­la­rın möv­cud­lu­ğu­nun da­vam et­di­ril­mə­si üçün xü­su­si bir sis­tem qu­ru­lub, hə­min sis­tem is­tis­na­sız ola­raq bü­tün in­san­lar­da möv­cud ola­caq şə­kil­də ya­ra­dı­lıb və bu mə­lu­mat­lar DNT-lər­də kod­laş­dı­rı­lıb.

Bü­tün bu pro­ses­lər mi­sil­siz ağıl tə­ləb edir. Bu üs­tün ağıl isə bü­tün kai­na­tı ya­ra­dan Uca Al­la­ha məx­sus­dur. Al­lah bü­tün aləm­lə­rin Rəb­bi­dir və Onun heç bir şə­ri­ki yox­dur:

«De: «Al­lah hər şe­yin Rəb­bi ol­du­ğu hal­da, heç mən On­dan baş­qa Rəbb­mi is­tə­rəm?» Hər kə­sin qa­zan­dı­ğı gü­nah an­caq özü­nə aid­dir. Heç bir gü­nah­kar baş­qa­sı­nın gü­na­hı­nı da­şı­maz. Axır dö­nü­şü­nüz Rəb­bi­ni­zə­dir. O za­man si­zə ara­nız­da ix­ti­laf do­ğu­ran mə­sə­lə­lər ba­rə­sin­də xə­bər ve­rə­cək­dir» («Ənam» su­rə­si, 164).

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder