Hormonal sistemin rəhbəri

0,5 qr ağır­lı­ğın­da və bir no­xud də­nə­si boy­da ki­çik bir ət par­ça­sı və bu ət par­ça­sı­nı təş­kil edən hü­cey­rə­lər or­qa­niz­mi­ni­zi si­zin adı­nı­za yön­lən­di­rir və sı­na­ğa çə­kir. Hor­mon sis­te­mi­nin ida­rə mər­kə­zi olan «hi­po­fiz və­zi» ad­lı bu ki­çik or­qan yer üzü­nün ən ide­al or­kest­ri­nin rəh­bə­ri­dir. Bu ki­çik rəh­bər öz əmr­lə­ri­ni hor­mon adı ve­ri­lən mo­le­kul­la­rın kö­mə­yi ilə baş­qa hü­cey­rə­lə­rə bil­di­rir.

Hh hor­mon sis­te­mi­nin is­ti­qa­mət­ve­ri­ci­si və tən­zim­lə­yi­ci­si­dir. Bey­nin hi­po­ta­la­mus ad­lı na­hi­yə­si­nin nə­za­rə­ti al­tın­da fəa­liy­yət gös­tə­rir. Bu ki­çik ət par­ça­sı hi­po­ta­la­mus­dan gə­lən mə­lu­mat­lar sa­yə­sin­də si­zin han­sı şə­ra­it­də nə­yə eh­ti­ya­cı­nı­zın ol­du­ğu­nu, bu eh­ti­ya­cı ödə­mək üçün han­sı or­qa­nın han­sı hü­cey­rə­lə­ri­nin fəa­liy­yət gös­tər­mə­si­nin la­zım ol­du­ğu­nu, bu hü­cey­rə­lə­rin kim­yə­vi me­xa­nizm­lə­ri­ni, fi­zi­ki qu­ru­luş­la­rı­nı, ha­zır­lan­ma­lı olan məh­sul­la­rı və bu is­teh­sal pro­se­si­nin da­yan­dı­rı­la­ca­ğı vax­tı bi­lir. Hət­ta bun­la­rı bil­mək­lə də ki­fa­yət­lən­mir, bu eh­ti­yac­la­rın ödə­nil­mə­si üçün xü­su­si bir əla­qə sis­te­mi sa­yə­sin­də la­zı­mi yer­lə­rə bü­tün əmr­lə­ri gön­də­rir.

Mə­sə­lən, in­san or­qa­niz­mi yet­kin­lik ya­şı­nın so­nu­na qə­dər in­ki­şaf edir. Bu dövr bo­yun­ca tril­yon­lar­la hü­cey­rə bö­lü­nə­rək ço­xa­lır, to­xu­ma və or­qan­la­rın bö­yü­mə­si tə­min edi­lir. Mü­əy­yən bir həd­də ça­tan­da to­xu­ma­lar­da bö­yü­mə fəa­liy­yə­ti da­ya­nır. Be­lə­lik­lə, nə qə­dər bö­yü­mə­yi­ni­zin la­zım ol­du­ğu­nu bi­lən və bu həd­də çat­dı­ğı­nız za­man in­ki­şa­fı da­yan­dı­ran or­qan hi­po­fiz və­zi ad­la­nan ki­çik rəh­bər­dir.

Hi­po­fiz və­zi tə­rə­fin­dən if­raz olu­nan bö­yü­mə hor­mo­nu hü­cey­rə­lə­rə nə qə­dər bö­yü­mək la­zım ol­du­ğu­nu bil­di­rir. Bu hor­mo­nun if­ra­zı­nın da­yan­ma­sı ilə bö­yü­mə də da­yan­mış olur.

Bö­yü­mə hor­mo­nu or­qa­nizm­də han­sı yer­lə­rin ge­niş­lə­nə­cə­yi­ni bi­lir. Or­qa­nizm də dər­hal hor­mo­nu ta­nı­ya­raq öz funk­si­ya­sı­nı ye­ri­nə ye­ti­rir. Bö­yü­mə hor­mo­nu sü­mü­yə ça­tan­da sü­mük dər­hal bö­yü­mə­yə baş­la­yır. La­kin bö­yü­mə hor­mo­nu qa­dın­da və ki­şi­də müx­tə­lif yer­lə­rə fərq­li şə­kil­lər­də tə­sir gös­tə­rir. Mə­sə­lən, bö­yü­mə hor­mo­nu ki­şi­nin çi­yin hü­cey­rə­lə­ri­nə ge­dir və bu na­hi­yə­ni ge­niş­lən­di­rə­cə­yi­nin bi­lir. La­kin qa­dın­da bu­nu et­mir.

Ki­çik bir uşa­ğın səs tel­lə­ri də bö­yü­mə hor­mo­nu sa­yə­sin­də in­ki­şaf edir. Bu hor­mon sə­sin ne­cə ola­ca­ğı­nı bi­lir və qa­dın­la­rın səs tel­lə­ri­ni in­cə, ki­şi­lə­rin səs tel­lə­ri­ni isə qa­lın səs çı­xa­ra­caq şə­kil­də bö­yü­dür.

Hü­cey­rə­lə­rin bö­yü­mə hor­mo­nu­na ta­be ol­ma­sı da ol­duq­ca diq­qət­çə­ki­ci­dir. Bü­tün or­qan və to­xu­ma­lar bu­nun sa­yə­sin­də mü­va­fiq şə­kil­də bö­yü­yür­lər. Mə­sə­lən, bu­ru­nu əha­tə edən də­ri­nin in­ki­şaf et­mə­si və bö­yü­mə­si da­ya­nan­da bu­run al­tın­da olan sü­mük to­xu­ma­sı­nın bö­yü­mə­si və in­ki­şa­fı da da­ya­nır. Sü­mük bir da­ha bö­yü­mə­yə da­vam et­mir və də­ri­ni yır­tıb kə­na­ra çıx­mır. Or­qa­niz­min bü­tün or­qan­la­rı bir-bi­ri­nə uy­ğun şə­kil­də bö­yü­yür­lər.