21 Mayıs 2011 Cumartesi

Qa­ra­ci­yər­də­ki ka­nal­lar sis­te­mi

Qa­ra­ci­yər için­də mil­yon­lar­la ka­nal olan xü­su­si əla­qə sis­te­mi­nə ma­lik­dir. Qa­ra­ci­yə­rə qan gə­ti­rən əsas iki da­mar qa­ra­ci­yə­rin için­də mil­yon­lar­la ka­pil­ya­ra ay­rı­lır. Bun­dan əla­və, qa­ra­ci­yə­rin için­də öd if­ra­za­tı­nı da­şı­yan və qan da­mar­la­rı­na pa­ra­lel dö­şən­miş öd ka­nal­la­rı da var. 1,5-2 kq ağır­lı­ğın­da bir ət par­ça­sı­nın için­də mil­yon­lar­la mik­ro­ka­na­lın ol­ma­sı­nın mə­na­sı nə ola bi­lər?
Haq­qın­da bəhs edi­lən ka­nal sis­te­mi diq­qət­lə in­şa edil­miş hey­rə­ta­miz bir qu­ru­luş­dur. Bu qu­ru­lu­şun əhə­miy­yə­ti qa­ra­ci­yər hü­cey­rə­lə­ri­nin funk­si­ya­la­rı, qa­ra­ci­yə­rə ça­tan qa­nın miq­da­rı və qa­ra­ci­yə­rin ümu­mi funk­si­ya­sı xa­tır­lan­dı­ğı za­man da­ha yax­şı ba­şa dü­şü­lür.

Qa­ra­ci­yə­rin və­zi­fə­si qa­nın tər­ki­bin­də­ki mo­le­kul­la­rı çe­şid­lə­mək, on­la­rı baş­qa mad­də­lə­rə çe­vir­mək və la­zım olan­da da eh­ti­yat­da sax­la­maq­dır. Bü­tün bu pro­ses­lə­ri qa­ra­ci­yər­də olan mil­yon­lar­la kim­ya la­bo­ra­to­ri­ya­sı, yə­ni qa­ra­ci­yər hü­cey­rə­lə­ri hə­ya­ta ke­çi­rir.
Be­lə olan hal­da qa­ra­ci­yər hü­cey­rə­lə­ri­nin hər bi­ri ilə xü­su­si bir əla­qə ya­ra­dıl­ma­lı və hər bir hü­cey­rə­yə onun çe­şid­lə­yə­cə­yi qan mo­le­kul­la­rı çat­dı­rıl­ma­lı­dır. Haq­qın­da bəhs edi­lən ka­nal sis­te­mi bu eh­ti­ya­cı ödə­yə­cək qə­dər ide­al qu­ru­lu­şa ma­lik­dir. Mil­yon­lar­la mik­ro­ka­nal bir-bi­ri ilə toq­quş­ma­ya­raq, bir-bi­ri­nin funk­si­ya­sı­na ma­ne ol­ma­ya­raq qa­ra­ci­yə­rin için­də in­şa edi­lib. Qa­ra­ci­yər­də is­ti­fa­də olu­na­caq xam­ma­lın və ya ha­zır­la­nan mad­də­lə­rin da­şın­ma­sı bu ka­nal­lar bo­yun­ca hə­ya­ta ke­çi­ri­lir.

Be­lə bir nü­mu­nə üzə­rin­də dü­şün­mək bu plan­da­kı qü­sur­suz­lu­ğu dərk et­mək ba­xı­mın­dan əhə­miy­yət­li olar­dı.

Dün­ya­nın ən in­ki­şaf et­miş və ən yax­şı plan­laş­dı­rıl­mış şə­hər­lə­rin­dən bi­ri­nə qı­sa bir sə­ya­hət et­di­yi­mi­zi və bu şə­hə­ri öy­rən­di­yi­mi­zi tə­səv­vür edək. Əl­bət­tə ki, be­lə bir şə­hə­rin tə­mə­li və in­fras­truk­tu­ru da ide­al şə­kil­də ola­caq. Xü­su­si­lə kom­mu­ni­ka­si­ya sa­hə­sin­də hər bir təd­bir gö­rü­lüb, şə­hər­də ya­şa­yan­lar üçün hər bir şə­ra­it ya­ra­dı­lıb. Şə­hər­də tor­paq al­tın­da qu­rul­muş bö­yük bir met­ro sis­te­mi var. Bu met­ro sis­te­mi şə­hə­rin hər bir böl­gə­si­ni bir-bi­ri ilə əla­qə­lən­di­rir. Met­ro şə­bə­kə­si­nin məc­mu uzun­lu­ğu yüz­lər­lə ki­lo­met­rə ça­tır və şə­hə­rin hər nöq­tə­sin­də met­ro stan­si­ya­la­rı var.

Tor­pa­ğın üzə­rin­də də ide­al bir şə­hər sa­lı­nıb. Av­to­mo­bil yol­la­rı və ma­gis­tral xət­lər şə­hə­rin qu­ru yol­la­rı şə­bə­kə­si­ni əmə­lə gə­ti­rir. Şə­hər əha­li­si nə qə­dər çox ol­sa da ağıl­lı plan­laş­dır­ma və çox­lu say­da in­şa edil­miş yol­lar sa­yə­sin­də tı­xac­lar ya­ran­mır və ra­bi­tə və kom­mu­ni­ka­si­ya sis­tem­lə­rin­də heç bir qü­sur baş ver­mir. Ey­ni za­man­da yol­la­rın üst qu­ru­lu­şu da qü­sur­suz ola­raq ya­ra­dı­lıb. Ma­gist­ral qov­şaq­la­rı, yol hə­rə­kə­ti qay­da­la­rı sis­te­mi və işıq­for­lar hə­rə­kə­ti tən­zim­lə­yir, yol­lar­da­kı işa­rə və löv­hə­lər hət­ta əc­nə­bi sü­rü­cü­lə­rin də işi­ni asan­laş­dı­rır.

Bu in­ki­şaf et­miş şə­hə­rin mü­hüm bir ti­ca­rət və sə­na­ye mər­kə­zi ol­ma­sı­nı da unut­ma­yaq. Hə­min yol­lar­dan bü­tün gün ər­zin­də sə­na­ye və ti­ca­rət mal­la­rı­nın da­şın­ma­sın­da is­ti­fa­də edi­lir.

İn­di isə bu­nu dü­şü­nək: əgər be­lə bir şə­hər­də ol­say­dıq və qar­şı­mı­za bir in­san çı­xıb bu şə­hə­rin heç kim­sə tə­rə­fin­dən plan­laş­dı­rıl­ma­dı­ğı­nı, bu şə­hə­rin plan əsa­sın­da in­şa edil­mə­di­yi­ni, yol­la­rın, met­ro sis­te­mi­nin, sə­na­ye və ti­ca­rət mər­kəz­lə­ri­nin tə­sa­dü­fən, öz-özü­nə ya­ran­dıq­la­rı­nı de­səy­di, si­zin bu­na re­ak­si­ya­nız ne­cə olar­dı?

Əl­bət­tə ki, bu vaxt de­yi­lən söz­lə­rin doğ­ru olub-ol­ma­dı­ğı­nı de­yil, hə­min in­sa­nın ağıl ba­xı­mın­dan nor­mal olub-ol­ma­dı­ğı­nı dü­şü­nər­dik.

Bu mə­qam­da yu­xa­rı­da nü­mu­nə ki­mi gös­tər­di­yi­miz şə­hə­rin plan­laş­dı­rıl­ma­sı qa­ra­ci­yə­rin için­də olan ka­nal sis­te­mi­nin plan­laş­dı­rıl­ma­sı ilə mü­qa­yi­sə edil­di­yi za­man qeyd et­mə­li­yik ki, şə­hə­rin pla­nı qa­ra­ci­yər ka­nal sis­te­mi­nin pla­nı­na nis­bə­tən da­ha bə­sit­dir. Hər bir ka­nal mü­əy­yən bir məq­səd­lə açı­lıb və on­lar mü­əy­yən bir funk­si­ya da­şı­yır­lar. Qa­ra­ci­yər­də ya­ra­dı­lan və ya funk­si­ya da­şı­ya­caq mo­le­kul­lar baş­gi­cəl­lən­di­ri­ci mü­rək­kəb hə­rə­kət için­də, heç bir qü­sur ol­ma­dan hə­min ka­nal­lar va­si­tə­si­lə yo­la çı­xır­lar. Ka­nal­la­rın ət­ra­fı is­teh­sal, eh­ti­yat­da sax­la­ma və çe­vir­mə (sin­tez) pro­ses­lə­ri­ni ye­ri­nə ye­ti­rən sə­na­ye mər­kəz­lə­ri ilə (hü­cey­rə­lər­lə) əha­tə olu­nub. Bu hü­cey­rə­lər heç bir kim­ya za­vo­du və ya sə­na­ye mər­kə­zi ilə mü­qa­yi­sə edil­mə­yə­cək də­rə­cə­də mü­rək­kəb pro­ses­lə­ri hə­ya­ta ke­çi­rir və hər an mad­də ha­zır­la­yır­lar. Föv­qə­la­də də­rə­cə­də sə­mə­rə­li bir sə­na­ye böl­gə­sin­də föv­qə­la­də də­rə­cə­də sə­mə­rə­li bir kom­mu­ni­ka­si­ya şə­bə­kə­si qu­ru­lub. Be­lə plan­laş­dı­rıl­mış sis­te­min ya­ra­dıl­mış ol­ma­sı aş­kar bir hə­qi­qət­dir.

Yal­nız qa­ra­ci­yər­də de­yil, in­san or­qa­niz­mi­nin hər bir nöq­tə­sin­də bö­yük bir plan­laş­dır­ma və la­yi­hə­nin ol­ma­sı gö­rü­nür. Göz­lə gö­rün­mə­yən mo­le­kul­lar xü­su­si qay­da­da ya­ra­dıl­mış ka­nal­la­rın için­də sə­fər edir və la­zı­mi yer­lə­rə ça­tır­lar. Bu əla­qə­nin dai­mi ol­ma­sı in­sa­nın hə­ya­tı ba­xı­mın­dan bö­yük əhə­miy­yət da­şı­yır.

Bu mo­le­kul­la­rın han­sı or­qan­da eh­ti­yat­da sax­la­na­caq­la­rı, qa­nın tər­ki­bin­də han­sı miq­dar­da ola­caq­la­rı, or­qa­nizm­dən kə­nar edi­lib-edil­mə­yə­cək­lə­ri ki­mi bü­tün möv­zu­lar alim­lə­rin və hə­kim­lə­rin il­lər­lə araş­dı­rıb təd­qiq et­dik­lə­ri möv­zu­lar olub. Hət­ta mo­le­kul­yar bio­lo­gi­ya ad­la­nan elm sa­hə­si də or­qa­nizm­də mü­əy­yən edil­miş mo­le­kul­la­rın hə­rə­kət və funk­si­ya­la­rı­nı xü­su­si ola­raq təd­qiq edir. La­kin bu elm sa­hə­si­nin əl­də et­di­yi mə­lu­mat­lar möv­cud pro­ses­lə­rin yal­nız ki­çik bir his­sə­si­ni izah edə bi­lir. Şüb­hə­siz ki, in­san ağ­lı­nın hal-ha­zır­da bü­tün tex­no­lo­gi­ya­lar­dan is­ti­fa­də et­mək­lə təd­qiq et­di­yi, la­kin tam ola­raq izah edə bil­mə­di­yi or­qa­nizm sis­tem­lə­ri­nin öz-özü­nə ya­ran­ma­sı qey­ri-müm­kün­dür. Bu­nu tə­sa­düf­lə­rə əsas­lan­dı­ran id­dia­lar isə hey­rə­ta­miz də­rə­cə­də cə­fəng­dir.

Heç bir in­san as­falt­dan ha­zır­lan­mış av­to­mo­bil yo­lu­nun öz-özü­nə ya­ran­dı­ğı­nı id­dia et­məz. Be­lə olan hal­da ət və qan ki­mi həs­sas mad­də­lər­dən ya­ra­dıl­mış, min­lər­lə ki­lo­metr uzun­lu­ğun­da olan, qü­sur­suz qu­ru­luş­lu pla­na ma­lik sis­tem­lə­rin tə­sa­düf­lər nə­ti­cə­sin­də ya­ran­ma­sı­na inan­maq ən bö­yük mən­tiq­siz­lik­dir.

Bü­tün bu qü­sur­suz qu­ru­lu­şun ya­ra­dı­cı­sı yal­nız ye­nil­məz qüd­rət və qüv­vət sa­hi­bi olan Al­lah­dır. Hər şey Al­la­hın di­lə­di­yi şə­kil­də hə­ya­ta ke­çir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder