Dişlərimiz. Çeşidləmə prosesi

Ye­mə­yi ağ­zı­nı­za al­maq­la bir­lik­də həzm sis­te­mi də fəa­liy­yə­tə baş­la­yır. Ağı­za gö­tü­rü­lən qi­da­lar diş­lər tə­rə­fin­dən par­ça­la­nır və üyü­dü­lür.

Diş­lər bu pro­ses üçün xü­su­si ola­raq ya­ra­dı­lıb. Diş ta­nı­dı­ğı­mız ən sərt üz­vi mad­də olan mi­na qa­tı ilə ör­tü­lüb və ey­ni za­man­da da kim­yə­vi mad­də­lə­rə qar­şı çox dö­züm­lü­dür.

Hər bir diş öz funk­si­ya­sı­na uy­ğun for­ma­ya ma­lik­dir. Mə­sə­lən, kə­si­ci diş­lər ad­la­nan ön diş­lər iti­dir, qi­da­nı kə­sib qo­pa­rır. Kö­pək diş­lə­ri siv­ri for­ma­da­dır, qi­da­nı yır­tıb-par­ça­la­yır. Azı diş­lər isə qi­da­nı üyü­də bi­lə­cək for­ma­da la­yi­hə­lən­di­ri­lə­rək ya­ra­dı­lıb. Əgər ağ­zı­mız­da­kı bü­tün diş­lər ey­ni cins­dən ol­say­dı, mə­sə­lən, 32 kö­pək diş və ya 32 kə­si­ci di­şə ma­lik ol­say­dıq, ye­mək ye­mə­yi­miz de­mək olar ki, qey­ri-müm­kün olar­dı.

Diş­lər­də olan la­yi­hə­nin baş­qa bir nü­mu­nə­si­nə diş­lə­rin dü­zü­lü­şün­də rast gə­li­nir. Hər bir diş öz ye­rin­də­dir. Kə­si­ci­lər la­zım ol­du­ğu ki­mi ön tə­rəf­də, azı diş­lər də la­zı­mi olan yer­də, yə­ni ar­xa tə­rəf­də­dir. Bun­la­rın ye­ri­nin də­yiş­di­ril­mə­si də diş­lə­rin öz funk­si­ya­la­rı­nı itir­mə­si­nə sə­bəb ola bi­lər.

Bir-bi­rin­dən ası­lı ol­ma­yan üst və alt diş­lər ara­sın­da qü­sur­suz bir uy­ğun­luq var. Hər iki tə­rəf­də olan diş­lər çə­nə sü­mü­yü bağ­lan­dı­ğı za­man tam şə­kil­də bir-bi­ri­nin üzə­ri­nə otu­ra­caq for­ma­da plan­laş­dı­rı­lıb. Mə­sə­lən, yal­nız bir azı di­şi­niz baş­qa diş­lər­dən uzun ol­sa və ya üzə­rin­də ar­tıq bir çı­xın­tı ol­sa, ağ­zı­nı­zı bağ­la­ya bil­məz­si­niz. Bu hal­da da­nış­maq və ye­mək ki­mi çox adi eh­ti­yac­la­rı­nı­zı da ödə­yə bil­məz­si­niz.

Ye­ni do­ğul­muş kör­pə­lə­rin ağ­zın­da isə diş yox­dur. İlk gün­lə­rin­də ye­ga­nə qi­da­la­rı ana sü­dü ol­du­ğu üçün on­la­rın bu­na eh­ti­ya­cı da yox­dur. La­kin bərk qi­da­lar ye­mək vax­tı gəl­di­yi za­man kör­pə­lə­rin ağız­la­rın­da olan yum­şaq da­ma­ğın için­də bə­zi də­yi­şik­lik­lər baş ve­rir. Bu­ra­da olan bə­zi hü­cey­rə­lər bir siq­nal al­mış ki­mi ani ola­raq kal­si­um top­la­ma­ğa baş­la­yır. Da­ha son­ra isə bu mil­yon­lar­la hü­cey­rə bir­lə­şə­rək bir ni­zam­da, san­ki nə edə­cək­lə­ri­ni bi­lir­miş ki­mi üst-üs­tə və yan-ya­na dü­zü­lür­lər. Ar­tıq kal­si­um eh­ti­yat­da sax­la­yan hü­cey­rə­lər bir müd­dət son­ra məhv olur­lar. Be­lə­lik­lə, məhv olan bu hü­cey­rə­lər diş­lə­rin əsa­sı­nı təş­kil edə­cək.

Mil­yon­lar­la hü­cey­rə əv­vəl­cə kal­siu­mu eh­ti­yat­da sax­la­yıb ar­dınc da yan-ya­na gə­lə­rək bö­yük bir komp­leks əmə­lə gə­ti­rir­lər. Bu komp­lek­sin for­ma­sı­nı da komp­lek­si əmə­lə gə­ti­rən hü­cey­rə­lər mü­əy­yən edir. Bu yer­də ye­nə də baş­qa bir ya­ra­dı­lış mö­cü­zə­si ilə qar­şı­la­şı­rıq. Mə­sə­lən, alt da­maq­da­kı hü­cey­rə­lər öz­lə­rin­dən uzaq­da olan üst da­maq­da­kı hü­cey­rə­lə­rin ne­cə bir for­ma ya­rat­dıq­la­rı­nı yax­şı bi­lir­lər. Hər iki hü­cey­rə qru­pu ha­sil et­di­yi nə­həng komp­lek­si öz­lə­ri­nin qar­şı­la­rın­da olan komp­leks­lə uy­ğun for­ma­da ya­ra­dır. Be­lə­lik­lə, çə­nə sü­mü­yü bağ­lan­dı­ğı za­man üst da­maq­da­kı bir azı diş­lə alt da­maq­da olan bir azı diş bir-bi­ri­nin üzə­rin­də ən uy­ğun şə­kil­də yer­lə­şir­lər. Bu şə­kil­də hər han­sı bir qü­su­run ol­ma­sı in­sa­nı na­ra­hat edən hal­lar ya­ra­da bi­lər. La­kin da­ma­ğın için­də olan hü­cey­rə­lə­rin gös­tər­di­yi ağ­la­sığ­maz şü­ur sa­yə­sin­də 32 kal­si­um komp­lek­si bir-bi­ri­nə ən uy­ğun for­ma­da in­şa edi­lir.

Diş­lə­rin möh­kəm qu­ru­lu­şu, sı­ra ilə dü­zül­mə­si, ma­lik ol­duq­la­rı for­ma­lar və funk­si­ya­la­rı­nın uy­ğun ol­ma­sı ki­mi in­cə­lik­lər diş­lər­də­ki açıq ni­za­mı və pla­nı gös­tə­rir. Hü­cey­rə­lə­rin be­lə şü­ur­lu hə­rə­kə­ti­nin isə yal­nız bir sə­bə­bi var. Or­qa­niz­min bü­tün hü­cey­rə­lə­ri­nə ol­du­ğu ki­mi diş­lə­ri təş­kil edən hü­cey­rə­lə­rə də ma­lik ol­duq­la­rı xü­su­siy­yət­lə­ri ve­rən güc isə üs­tün qüv­və sa­hi­bi Al­lah­dır.