Ürəyə dönüş

Da­mar­la­rın için­də in­san or­qa­niz­mi bo­yun­ca çıx­dı­ğı­mız sə­fə­ri­mi­zə qa­yı­daq. Yu­xa­rı­da üzə­rin­də mü­fəs­səl şə­kil­də da­yan­dı­ğı­mız ve­na­lar­da­kı bir­tə­rəf­li ki­çik qa­paq­lar sa­yə­sin­də ürə­yə doğ­ru yo­lu­mu­za da­vam edək. Sə­fə­rə baş­la­dıq­dan təx­mi­nən 40 sa­ni­yə son­ra ye­ni­dən ürə­yə ge­ri qa­yı­da­ca­ğıq.

Sə­fə­ri­mi­zin ürə­yin sol üst ka­me­ra­sın­da baş­la­yan bi­rin­ci his­sə­si ürə­yin sağ üst ka­me­ra­sın­da bi­tir. Açıq qır­mı­zı rəng için­də sə­fə­rə çıx­dı­ğı­mız hal­da tünd rəng­li bir qan də­ni­zi için­də sə­fə­ri­mi­zin ilk his­sə­si bi­tir. Ar­tıq baş­qa bir sə­fə­rə çıx­maq vax­tı gə­lib ça­tıb. Kar­bon­di­ok­sid yük­lü qan tə­miz­lən­mə­li­dir.

Sağ qu­laq­cı­ğın yı­ğıl­ma­sı ilə bir­lik­də qu­laq­cı­ğın al­tın­da­kı qa­paq açı­lır və için­də ol­du­ğu­muz tünd qır­mı­zı qan sağ mə­də­ci­yə do­lur. Bun­dan son­ra bu qa­paq bağ­la­nır və qa­nın qu­laq­cı­ğa doğ­ru ge­ri qa­yıt­ma­sı­nın qar­şı­sı alı­nır.

Sağ mə­də­ci­yin için­də çox qı­sa müd­dət qa­lı­rıq. Sağ mə­də­ci­yin yı­ğıl­ma­sı ilə baş­qa bir qa­paq açı­lır və qan ağ­ci­yər­lə­rə doğ­ru vu­ru­lur. Ar­xa­mız­da qa­lan qa­paq ürə­yə ge­ri dö­nü­şü­mü­zün qar­şı­sı­nı alan son təh­lü­kə­siz­lik sis­te­mi­dir. Kar­bon­di­ok­sid yük­lü qa­nın için­də ağ­ci­yər­lə­rə doğ­ru sü­rət­lə yo­la çı­xı­rıq.

Ürək­dən ağ­ci­yər­lə­rə doğ­ru olan sə­fər qı­sa­müd­dət­li­dir və bu­na gö­rə də «ki­çik qan döv­ra­nı» ad­lan­dı­rı­lır. Ağ­ci­yə­rə çat­dı­ğı­mız za­man ət­ra­fı­mız­da olan qan hü­cey­rə­lə­ri kar­bon­di­ok­si­di ve­rib (kar­bon­di­ok­si­din da­şın­ma­sın­da da bir çox mü­rək­kəb kim­yə­vi pro­ses­lər hə­ya­ta ke­çir) ok­si­ge­ni al­ma­ğa baş­la­yır. Bu­ra­da göz­lə­ri qa­ral­dan, baş­gi­cəl­lən­di­ri­ci bir sü­rət­lə mü­ba­di­lə pro­se­si ge­dir.

Ağ­ci­yər­də hər də­qi­qə 56.000.000.000.000.000.000.000, yə­ni 56x10 üs­tü 21 (56 sept­ril­yon) ok­si­gen ato­mu hü­cey­rə­lə­rə çat­dı­rı­lır. Yal­nız bir ok­si­gen ato­mu­nun erit­ro­sit­lə­rə keç­mə­si üçün bir çox mik­ro­sis­tem bir­lik­də iş­lə­yir. Hər bir va­hid (fərd) özün­dən yu­xa­rı­da­kı va­hi­də tam uy­ğun­luq gös­tə­rir ki, bu da ok­si­gen-kar­bon­di­ok­sid mü­ba­di­lə­si­nin hət­ta bir sa­ni­yə də ol­sa qü­sur­suz iş­lə­mə­si­ni tə­min edir. Baş­gi­cəl­lən­di­ri­ci bir sü­rət­lə ger­çək­lə­şən bu mü­ba­di­lə nə­ti­cə­sin­də ət­ra­fı­mız­da olan erit­ro­sit­lər ok­si­gen­lə yük­lə­nir. Bun­dan son­ra bu hü­cey­rə­lər­lə bir­lik­də ağ­ci­yər ve­na­la­rı için­də ürə­yə doğ­ru yo­la çıx­ma­ğa baş­la­yı­rıq. Son­da sə­fə­ri­mi­zə baş­la­dı­ğı­mız ye­rə - sol qu­laq­cı­ğa ça­tı­rıq. Ok­si­gen­lə yük­lən­miş tə­miz qan or­qa­nizm­də ye­ni bir sə­fə­rə, ye­ni bir döv­rə­yə ha­zır­dır.